‘Ecotoerisme is gefrustreerde pelgrimage’…

Weltschmerz in de Wutachschlucht, het verloren paradijs

Bioloog Rupert Sheldrake bekeerde zich onder invloed van een Indiase goeroe tot (Anglicaans) christen. Hij herintroduceert 7 ‘spirituele praktijken’ – waaronder pelgrimage- die wetenschappelijk aantoonbaar invloed zouden hebben op menselijk welzijn. Het Protestantisme verbood juist het bezoek van heilige plaatsen in de natuur, en kweekte in reactie ‘toerisme’.

Woestijnvaders als de Heilige Antonius (4de eeuw) trokken zich in de wildernis terug om God te zoeken in eenzaamheid. Dat is wat ‘monnik’ ook betekent; de ‘eenzame’. Zo isoleerde de Friese Kluizenaar Dodo (12de eeuw) zich in Bakkeveen in het Friese boerbos, van voedsel voorzien door de bevolking in ruil voor zegeningen en gebed. Orthodoxe Heremieten van Roemenië tot Rusland trekken zich nog steeds diep in de wildernis terug, als volksheiligen zo anderen zegenend.

De Ierse heilige Sint Cuthbert (634-678) zou – volgens legende- uit het klooster, na zwemmen in de zee op het strand God aanbidden, ‘en zeeotters kwamen uit zee en vergezelden hem in aanbidding’.

Engelsen reisden naar Canterbury, Glastonbury, Walsingham waar relieken van heiligen in kathedralen en abdijen lagen. Santiago de Compostela was tot de aanval van Protestanten op La Coruna (1587) een populair pelgrimsoord, tot de relieken- het gebeente van Sint Jacob- dat jaar zoek raakten. Pas 1879 werd zijn gebeente weer teruggevonden, om in 1884 onder het Altaar teruggezet te worden.

Wutachschlucht, alles stroomt

Het katholicisme kent vele geneeskrachtige bronnen en heilige plaatsen, zoals de heilige berg Croagh Patrick in Ierland. En de Maria-grotjes als in West Vleteren, waar gelovigen de moedergod Maria ‘danken voor een bekomen gunst’. Overal via wonderen en heiligen raakten plaatsen ‘bezield’, als erfenis van paganistische voorgangers met hun ‘grotto’s en heilige eiken.

Het katholicisme ontdeed locaties van hun heidense betekenis, en absorbeerde de heilige plaatsen in het christelijk pantheon.

Een rijke cultuur van pelgrimage naar die plaatsen bloeide, die overigens ook in het Hindoeïsme en Boeddhisme gangbaar is. Die plaatsen behielden zo vaak hun natuurlijke rijkdom. Zo tonen bijvoorbeeld de bosjes rond Ethiopisch Orthodoxe Kerken, de enige plekken die niet ontbost werden in dat Oost Afrikaanse land. Het Protestantisme legde al deze religieuze ‘standaard’-praktijken in Noordwest Europa echter op het hakblok van ‘Sola Scriptura’.

Alleen De Schrift, de theorie van geloof, uitgelegd door theologen was nog geldig. Luther (1520) verketterde alles buiten de Bijbel – waaronder pelgrimage- als ‘idolatrie.’Kloosters werden- net als later na de (atheïstische) Franse (1789) en Leninistische (1917) Revoluties- gesloten of verwoest. Pelgrimage werd ‘Verboten’.

De Protestantse Revolutionair Oliver Cromwell (1538) verwoorde die strenge zuiveringsgeest in Engeland als volgt: “De mensen moeten niet hun vertrouwen en verering baseren op producten van de menselijke fantasie buiten De Schrift; zoals op pelgrimsreis gaan, geld aanbieden, kaarsen branden bij iconen…”

Alle heilige plaatsen werden vernietigd, kerkelijk bezit werd door koning Henry geconfisqueerd. In Nederland zou die operatie in 1580 volgen, nadat beeldenstormers eerder die eeuw al kerken vandaliseerden.

Wutachschlucht, ‘alles stroomt’ dit is de bron van de Donau

Het Protestantisme veroorzaakte vervolgens het atheïsme, dat Westerse academici nog steeds vaak associeren met ‘het wetenschappelijke wereldbeeld’. Dat beschrijft bioloog en Anglicaans christen Rupert Sheldrake (1944) in ‘Science and Spiritual Practices, Reconnecting through Direct Experience’. (2018)

Het boek bevat zijn aanval op de filosofie van materialisme, het atheïstische wereldbeeld dat ‘geest’ tot chemie in de hersenen is te reduceren. Ook levert hij een poging om 7 spirituele gebruiken in ere te herstellen, van meditatie, natuurstudie, het uiten van dankbaarheid en samenzang tot pelgrimage.

In ‘The Science Delusion’ (2016) beschreef Sheldrake al hoe atheïsme- de 18de eeuwse filosofie van Materialisme- nog steeds het academisch discours bepaalt. Als biologiestudent in Cambridge werd hij atheïst, wat ‘de norm’ was in het Britse academische leven. Maar werk als promovendus in plantenbiologie (1974) in India, en meditatie bij goeroes in Ashrams veranderde zijn houding.

Zijn Hindoe-leraar stelde ‘Alle paden leiden tot God. Je komt van een christelijke familie dus dien je het christelijke pad te volgen’. En dus werd hij christen, mediterend met de mantra uit het Orthodoxe christendom, het ‘Jezus-gebed’.

..idem

Van Aristoteles tot Thomas van Aquino waren alle levende wezens, planten, dieren en mensen ’bezield’ (anima), stelt de bioloog. En dus in zekere zin ‘verbonden’ met elkaar. Dankzij Rene Descartes in de 17de eeuw werd niet-menselijk leven, de natuur al ‘machine’, automata.

Een eeuw na Descartes legde Julian Offray de la Mettrie ook die menselijke ziel op het Materialistische hakblok (‘l Homme Machine (1747)’, de mens werd machine, ‘ziel’ werd ‘lichaam’. Het Latijnse vrouwelijke woord ’Natura’ zou vervolgens enkel te reduceren zijn tot ’materie’, waarvan het vrouwelijke ‘Mater’ ( = moeder) de stam is..

Uit die denkwijze volgt de opvatting dat ‘bewustzijn’ tot de hersenpan beperkt is, hersenchemie. Deze filosofie regeert tot vandaag in academieland, pillenpsychiatrie en haar praatcircuit. Dat Materialisme (atheïsme) zou echter een stiefmoederlijke reductie van de realiteit zijn, zo argumenteert de bioloog. ‘Atheïsme zou van een gezondheidswaarschuwing voorzien moeten worden’, stelt Sheldrake.

De plantenbioloog geeft in ‘Science and Spiritual Practices’ een bespreking van academische studies die een positief welzijnseffect zouden aantonen van 7 soorten spirituele oefeningen. Of het nu gaat om samen zingen, pelgrimage of meditatie. Gewoontes die ooit standaard waren in alle grotere geestelijke tradities van christendom tot hindoeïsme, ze hebben positieve gezondheidseffecten.

Ook als ‘placebo’, door enkel te geloven dat ze effect hebben. Kortom, ‘geloof’ werkt altijd.

Pelgrimage, en het bezoek van heilige plaatsen, Sheldrake maakte er na een bezoek aan India opnieuw een sport van, vergezeld van zijn adoptiezoon Merlin. Maar dan bij voorheen christelijke heilige plaatsen in Engeland als Canterbury. Een andere ‘spirituele praktijk’ die Sheldrake voorschrijft; ‘verbinding zoeken met de levende niet-menselijke wereld’.

En zelfs ‘verbinding met planten’. Kortom: ‘Bloemen houden van mensen’. Tuincentra wisten uit ervaring al wat Sheldrake nu van geestelijk randje voorziet. Eerbied voor een ‘bezielde natuur’, zou iets van ‘God’ doen ervaren dat Protestantisme verwoestte.

..alles stroomt, CHI

Dat ‘iets’ – die bezieling- heet in de Chinese filosofie de levensenergie ‘Chi’, in India ‘Prana’. In de Westerse moderne filosofie komt de Levenswil van Arthur Schopenhauer dicht in die buurt, al lijkt Heraclitus zijn adagio ‘Alles Stroomt’ eveneens verwant. Een motto dat bijgaande foto’s van de Duitse Wutachschlucht verbeelden in het Zwarte Woud: de ‘Kloof van de Woedende Stroom’.

Dieractivist Schopenhauer las dan ook gretig in de Upanishaden, de Hindoe-geschriften die Sheldrake als plantkundige bioloog in India op zijn beurt bestudeerde.

Sheldrake zijn esoterische benadering van biologie is zacht gezegd omstreden. Maar zijn kritiek op atheïsme en haar wetenschappelijke pretenties is gangbaar in conservatieve kringen. Een voorbeeld is de vileine wijze waarop Amerikaans polemist David Berlinski, fysicus en wiskundige in ‘The Devil’s Delusion’ (2008) gehakt maakt van Sam Harris, Richard Dawkins en hun beroep op ’wetenschappelijk’ gelijk.

In praktische zin krijgt Sheldrake ’s kritiek op het ‘ongezonde’ atheïsme bevestiging. Atheïst Alain de Botton begon in Londen zelfs een eigen kerk voor gelijkgezinden, uit het besef iets belangrijks te missen. Sam Harris bedrijft ondertussen boeddhistische meditatie.

In 2015 werden al een kwart miljoen pelgrims te voet of fiets geregistreerd naar Santiago de Compostela. Dertig jaar eerder waren dat 1000 pioniers. Het bloed kruipt dus waar het niet gaan kan. Het gat, dat het sloopwerk achterliet van Protestantse Bijbeltijgers, dat vullen mensen vervolgens met alternatieven. Waar ‘verklaring’ en ‘theorie’ de dagelijkse gang van zaken dicteren, zoeken Westerlingen religie die ‘ervaring’ centraal stelt.

Van New Age, Yoga en Boeddhisme, tot de Intratuin-Boeddha met Zenmeubelair, in trek bij mensen met grote televisie en kleine geest.

“Hoewel pelgrimage onderdrukt werd in Protestantse landen en door revolutionaire regeringen, de drang om heilige plaatsen te bezoeken werd niet uitgeblust’, stelt Sheldrake. ‘Binnen tweehonderd jaar na het verbod op pelgrimage in Engeland (door revolutionair Oliver Cromwell 1538), hadden de Engelsen al ‘toerisme’ uitgevonden, nu een enorme industrie met een omzet van 2.2 biljoen dollar.’…

De kinderen van Britse Adel gingen vanaf de 18de eeuw op Grand Tour, naar steden als Rome om cultuur te snuiven. Om met die ervaring verrijkt het zakelijke leven thuis aan te kunnen. Van die ‘tour’ is ‘tourism’ afgeleid.

…kronkelende oerkracht

Toerisme lijkt vaak op een gefrustreerde vorm van pelgrimage, zo schrijft Sheldrake. ‘Velen gaan nog steeds naar de vroegere heilige plaatsen, zoals de grote kathedralen. Nu gaan ze daar niet naar toe om te bidden en offers aan te bieden. Velen hebben nu het gevoel dat ze als moderne seculiere mensen moeten gedragen, enkel in cultuurhistorie geïnteresseerd. Met gidsen die ze volstoppen met historische details die ze het ene oor in en het andere uit gaan.’

Ook de Romantiek is deels ontstaan als reactie op Protestantisme. En uit die Romantische stroming ontstond de moderne natuurbescherming en milieubeweging. Daarin vervangt ‘de natuur’ de kerk als wijze om de ziel te ‘zuiveren’. Vind je in de kerk alleen ‘Theorie’, De Schrift, dan zoek je de bezieling buiten de bebouwde kom.

In het Protestantse Noord Amerika zette Ralf Waldo Emerson met zijn essay Nature (1834) de toon voor het bezoek van de natuur als ‘kerk’. Dat je de natuur niet louter ter exploitatie beziet of bezoekt. De term ‘kathedraal’ voor een ongerept bos duikt al op in zijn werk. Diverse moderne nationale parken van Australië tot Amerika dragen nu de term ‘cathedral’ in de naam.

Emerson gaf het stokje door aan Henry David Thoreau. Die schrijver trok zich terug in de blokhut van Emerson bij ‘Walden Pond’. Zijn verslag van dat verblijf in afzondering als natuur aanbiddende heremiet, ‘Walden, or life in the Woods’, werd een startschot van de moderne natuurbescherming. Ook de oprichter van Natuurmonumenten, Jac P. Thijsse werd door Thoreau beïnvloed. In Wildernis zou het behoud van de wereld liggen.

Een schrijverstraditie ontstond van mensen als John Muir, die met zijn bergwandelaars van de Sierraclub op bergschoenen in de wilde natuur de zuivering van hun ziel zochten.

Al gauw werd ‘Moeder Natuur’ de vervanging van de Protestantse Vader.

Chi, alles stroomt….lees verder in Epoque 4;

Abonneer je via Epoque.media, zes tientjes voor 4 boekwerken per jaar

  • Dit verhaal met fotografie verscheen in Epoque nr 4, aflevering ‘Het Einde van het Christendom’: de nieuwe Epoque komt september weer op je deurmat. Met daarin mijn ‘George Orwell in de Polder’-onderzoek naar wie de belangrijke spelers van de Klimaatmaffia zijn

5 Replies to “‘Ecotoerisme is gefrustreerde pelgrimage’…”

  1. Gelovigen beseffen zelf niet wat God is namelijk : het besef van onwetendheid, bijwerking van ons bewustzijn.
    Iedereen is in feite gelovig want wie niet:
    1. de dieren want die nemen de wereld voor lief en vragen zich niets af
    2. de Goden, want die zijn alwetend
    De mens zit daar tussenin. Op sommige vragen is geen antwoord mogelijk.
    Na de middeleeuwen was God als meneer gezeten op een wolk niet overtuigend en verhuisde hij naar de natuur op aarde. Dat was een ernstige fout, een zwart gat was beter geweest, nu worden hemel en aarde verward. Met de heiligverklaring van de natuur verhuisde het morele kompas van de kerk naar de milieu-organisaties. Die verkondigen, in tegenstelling tot de kerk, geen zingeving en gemoedsrust maar buiten existentiële angsten meedogenloos uit. Handel in aflaten (zonnepanelen) floreert als nooit tevoren.

    1. @David, jij daarentegen gelooft het van jezelf goed te weten, terwijl je een doorsnee gepensioneerde atheistische ingenieur-wereldbeeld verdedigt die gelooft het overzicht te hebben uit gebrek met ervaring met een geestelijke wereld

      1. Zolang mensen God buiten zichzelf zoeken, zullen ze blijven zoeken tot de dood er op volgt.
        Alles wat mensen maken komt voort uit hun geest, zeg maar denkgeest. Alles wat ze daar bedenken en in gaan geloven zal vroeg zich vroeg of laat gaan manifesteren. De mens als schepper. Vandaar ook dat wetenschap, onderwijs en voorlichting (= massa manipulatie door main stream media) zo belangrijk geworden zijn. Vroeger werd wetenschap en voorlichting verzorgd door de kerk. Zij hadden dan ook de macht. Tegenwoordig wordt dat verzorgd door de overheid die gefaciliteerd worden door de banksters. Dus daar ligt nu de macht. Want macht is niets anders dan mensen te laten geloven en gehoorzamen aan de ideeën waar hij macht over heeft. Tegenwoordig is dat geld. Zonder geld kun je niet overleven is het huidige geloof.
        Vroeger toen ieder nog in een God geloofde was dat de verdoemenis in de hel. De priesters en pastoors konden vergeving schenken als je maar geloofde en deed wat zij je voorschreven. Dominees konden geen vergeving schenken, maar konden wel haarfijn vertellen wat je moest doen om in de hemel te komen en wat je niet mocht doen om juist niet in de hel te belanden. Zij hadden de macht over mensen die daarin geloofden. Want die mensen volgden gehoorzaam de bevelen op.
        We leven in een transitieperiode. We gaan van geloof in geld naar geloof in waarde van natuurlijke bronnen (earth capital of earth dollar) We krijgen straks groene aflaten (CO2 quota) waarin we moeten geloven om de wereld en ons zelf te redden.
        Uiteindelijk is het allemaal hetzelfde ontwerp alleen de vorm is anders. Of terwijl: De geschiedenis herhaalt zich voortdurend maar heeft steeds een ander gezicht.

Laat een reactie achter op Maarten Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *